Słownik/apoteoza

(ang. apotheosis, fr. apothéose, gr. apothéōsis, niem. Apotheose – uwznioślenie,  ubóstwienie, idealizowanie, uwieńczenie)

Starożytny termin oznaczający akt państwowy i religijny spełniany podczas ceremonii nadawania boskości, w kontekście sztuki oznacza przedstawienie postaci lub idei, pojęcia, wydarzenia w sposób gloryfikujący.

Juliusz Zuber, Apoteoza Słowackiego, pocztówka, Lwów 1910-1930.

Apoteoza odnosi się zwłaszcza do rzeźby, malarstwa i literatury, w tym dramatu. W teatrze oznacza rodzaj żywego obrazu, gromadzącego wszystkich (lub głównych) aktorów w celu gloryfikacji postaci realnej lub fikcyjnej, wartości, idei, itp. Apoteoza w żywych obrazach upowszechniła się od schyłku XVIII w. Wykorzystywana dla uświetniania uroczystości (np. apoteoza Napoleona – Poznań 1810); podczas pochodów, często na zakończenie przedstawienia. Od lat 30. XIX w. wprowadza nowego bohatera – poetę/artystę („władca dusz i umysłów”).

Apoteoza jako żywy obraz cieszyła się popularnością na ziemiach polskich w okresie zaborów, szczególnie w ostatnich dekadach XIX w.; wystawiana była przez aktorów i amatorów. Przeważały apoteozy pisarzy, głównie Adama Mickiewicza. Częstokroć odsłonięcie poprzedzała kantata, patriotyczne pieśni, muzyka. Najchętniej wprowadzano układ symetryczny: miejsce centralne, podwyższone, przeznaczone dla głównego bohatera (postać/pomnik/popiersie), wokół zgrupowane postaci (autentyczne, literackie, symboliczne, przedstawiciele społeczeństwa), które stały nieruchomo albo dostojnie podchodziły, by dokonać wieńczenia bohatera. Niekiedy apoteoza była adaptacją dzieł plastycznych (np. apoteoza Hołd Wieszczowi wystawiona w Poznaniu w 1898, wzorowana na heliograwiurze Tomasza Lisiewicza Adam Mickiewicz na łożu śmierci). Apoteozy inscenizował m.in. Stanisław Wyspiański (tzw. hołd kwiatów polskich ku czci Mickiewicza, Kraków 28 czerwca 1898).

Żródło: Encyklopedia Teatru Polskiego

Search

Wpisz poniżej wyszukiwaną frazę, po czym wciśnij przycisk "Szukaj".

Cookies

W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie na naszej stronie stosujemy pliki cookies. Korzystanie ze strony oznacza, że cookies będą zamieszczane w Państwa urządzeniu; więcej informacji znajdą Państwo w polityce prywatności.

Należy zaakceptować cookies, aby przeglądać zawartość strony. Decyzję można w każdym momencie zmienić w ustawieniach przeglądarki.